شمس الدين محمد بن محمود آملي

540

نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )

طرح كنند تا آنكه 2 يا يكى شود . پس از آنچه در آخر خطوط بماند از هر خطى خانه بيرون آيد و آنچه اول زده باشند در اول بنهند از دست راست و خانه ديگر را به همين ترتيب تا آخر و از اين چهار شكل ديگر را بيرون آرند . چنان كه از اول هر شكلى از امهات يكى بردارند و خانه پنجم بيرون آرند و از دويم هر يكى ششم و از سيم هر يكى هفتم و از چهارم هر يكى هشتم و بعد از آن از 1 و 2 در زير هر دو نهم بيرون آيد . چنان كه اول يكم و اول دوم با هم جمع كنند اگر فرد باشد فردى بنهند و اگر زوج باشد زوجى . و همچنين تا آخر و از سوم و چهارم به همين ترتيب دهم بيرون آرند و از پنجم و ششم يازدهم و از هفتم و هشتم دوازدهم بعد از آن از نهم و دهم سيزدهم بيرون آرند و از يازدهم و دوازدهم چهاردهم و از سيزدهم و چهاردهم پانزدهم . پس از اين شكل 15 كه ميزان رمل است و از اول شانزدهم بيرون آرند و اگر يكى از اين اشكال هشت‌گانه كه لحيانست و انگيس و حمره و بياض و كوسج و نقى الخد و عتبه داخل و عتبه خارج در پانزدهم افتد رمل خطا بود . و سر اين آنست كه زوج از دو فرد حاصل مىشود و از زوج فرد حاصل نشود الا از زوج و فرد و چندان نقطه كه در امهات باشد همچند آن در بنات بود . پس آنچه از بنات حاصل آيد مساوى آن باشد كه از امهات حاصل شده باشند پس حينئذ سيزدهم كه نتيجه نتايج امهاتست و چهاردهم كه نتيجه نتايج بناتست مساوى يكديگر باشند و چون اين هر دو بضرورت مساوى باشند نقاط پانزدهم فرد نتواند بود و هر گاه فرد باشد خطا بود . اما هر گاه زوج باشد لازم نيست كه صواب باشد و ببايد دانستكه مجموع نقاط اشكال 16 گانه زياده از 96 و كمتر از آن نتواند بود زيرا اشكال كمتر از رباعى